GES’lerde AG’den Bağlantı Nedir, OG’den Bağlantı Nedir?

GES’LERDE AG’DEN BAĞLANTI NEDİR, OG’DEN BAĞLANTI NEDİR?

Lisansız Elektrik Üretim Yönetmeliği’nin yürürlüğe girmesinden sonra ülkemizde, 1MW gücün altında güneş enerjisi santrallerinin lisans almadan şebekeye bağlanması kolaylaştırılmıştır. Son düzenlemelerle 1 MW sınırı da kalkmış, elektrik tüketicilerine bağlantı gücü kadar güneş enerjisi santrali kurma hakkı tanınmıştır. Bu düzenleme ve diğer etkenler nedeniyle son zamanlarda güneş enerjisinden fotovoltaik yolla elektrik üreten Güneş Enerji Santrallerinin (GES) sayısının hızla arttığı görülmektedir. Ayrıca bu üretim sistemlerinde  bağlantı  noktasına bağlanan çift  yönlü sayaç  yardımıyla  ihtiyaç  fazlası  enerji  şebekeye satılabilmektedir.

Bu noktada teknik olarak değinilecek konulardan birisi de GES’lerin enerji sistemine hangi gerilim seviyesinden bağlanacağı olacaktır. Bu konuya geçmeden önce enerji sistemlerindeki gerilim seviyelerinden bahsedelim:

Alçak Gerilim Şebekeleri

Alçak gerilim şebekeleri 1 Volt ile 1000 Volt (1kV) arası gerilime sahip olan şebekelerdir. Bu şebekeler dağıtım trafolarından elektrik tüketicilerine (abone) kadar olan elektrik hatlarından oluşur. Alçak gerilimler yalıtımı ve korunması kolay olduğu için abonelere yakın kısımlarda kurulur. Alçak gerilimle yapılan iletimlerde gerilim düşümü ve güç kaybı fazla olduğu için alçak gerilimler iletimden ziyade dağıtım şebekelerinde kullanılır. Ülkemizde alçak gerilim, abonelerde 220 V ve 380 V olarak kullanılır. Evlerimizdeki elektrik tesisatları alçak gerilim tesisleridir. Evlerde kullanılan elektrikli cihazların tamamı alçak gerilimle çalışır. 

Orta Gerilim Şebekeleri

Orta gerilim şebekeleri etkin şiddeti 1000 V üstünden 36 kV’a kadar olan (36 kV dahil) gerilimler arasındaki şebekelerdir. Bu şebekeler yüksek ve çok yüksek gerilim şebekeleri ile alçak gerilim şebekelerinin birbirine bağlanması işleminde kullanılır. Yüksek gerilime sahip elektrik enerjisinin direkt olarak abonelere verilmesi izolasyon ve güvenlik açışından uygun değildir. Bu sebeple yüksek gerilimler uygun değerlere indirilerek orta gerilim şebekelerine bağlanır. Orta gerilim şebekeleri küçük şehirler ve sanayi bölgelerine elektrik enerjisinin taşınmasında kullanılır. Orta gerilimler şehirlerin girişindeki dağıtım trafolarına bağlanır. Buradan abonelere dağıtılır. Türkiye’de kullanılan orta gerilim şebekelerinde 10, 15 ve 33 kV’lik gerilimler kullanılmaktadır. Orta gerilim şebekelerinde kullanılan ENH’lerde hattın uzunluğuna göre hat gerilimi tespit edilir. Buna göre şu genellemeyi yapabiliriz. 10 km’ye kadar olan uzunluklarda 3 ile 10 kV, 20 ile 30 km arasındaki uzunluktaki hatlarda 10-20 kV, 30 ile 70 km arasındaki uzaklıklarda 20-35 kV’luk gerilimler kullanılması uygun olurken 70 km’yi geçen uzunluktaki hatlarda yüksek gerilimler kullanılmaktadır.

Elektrik tüketimi belli güçlerin üzerinde olan fabrikalar, oteller, hastaneler ve benzeri tesisler orta gerilim seviyesinden elektrik şebekesine bağlanır. Bu tesislerdeki elektrikli cihazlar, tüketim tesisi dahilinde bulunan trafoların çıkışında alçak gerilim hattına bağlıdır.

Güneş Enerjisi Santrallerinin Alçak Gerilim ya da Yüksek Gerilim seviyesinden şebekeye bağlantıları ile ilgili olarak Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliğinde bağlantı esaslarıyla ilgili Madde 7’ ye bakmak gerekir;

(1) Bu yönetmelik kapsamına giren üretim tesisleri, dördüncü fıkra kapsamında belirtilen istisnalar dışında, dağıtım sistemine bağlanır. İlgili şebeke işletmecisi, üretim tesisinin teknik özelliklerine ve bağlantı noktası itibarıyla dağıtım sisteminin mevcut kapasitesine göre üretim tesisini OG veya AG seviyesinden dağıtım sistemine bağlayabilir. Bağlantı başvurusu talebi, ancak ilgili mevzuat ve ilgili teknik mevzuat hükümleri kapsamında reddedilebilir ve red gerekçeleri başvuru sahibine red kararı ile yazılı olarak bildirilir.

Bu maddenin anlamı şudur; üretim tesisleri elektrik şebekesine OG ya da AG seviyesinden bağlanabilir. Bir güneşe enerjisi santrali, ilişkilendirilecek tüketim tesisi hangi seviyeden elektrik şebekesine bağlı ise, o seviyeden dağıtım sistemine bağlanır. Elektrik tüketim tesisiniz bir trafo üzerinden elektrik şebekesine bağlı ise, GES’iniz OG seviyesinden dağıtım sistemine bağlanacaktır. Aksi taktirde AG seviyesinden elektrik dağıtım sistemine bağlantı sağlamış olacaksınız.  

AG’den bağlı Solar Enerji Santrali
AG’den bağlı Güneş Enerjisi Santrali
OG’den bağlı Solar Enerji Santrali
OG’den bağlı Güneş Enerjisi Santrali

Peki AG ile OG bağlantı arasında güneş enerjisi yatırımcıları açısından fark nedir?

En önemli fark; GES’inizi AG’den elektrik dağıtım sistemine bağlayacaksınız, Bağlantı Anlaşmasına Çağrı Mektubu alabileceğiniz en yüksek güç bağlı bulunduğunuz dağıtım transformatörünün gücüne bağlıdır. Eviniz ya da iş yeriniz AG bağlantılı ise; bu tüketim tesisinizden çıkan kablolar yaşadığınız bölgede faaliyet gösteren Elektrik Dağıtım Kuruluşunun (ADM, GDZ ve benzeri) sorumluluğundaki bir trafoya (trasformatöre) bağlanır. Bu transformatörün gücüne göre kurabileceğiniz en yüksek güçlü güneş enerjisi santralinin gücü Lisanssız Elektrik Yönetmeliği Madde 7 (3) te şu şekilde belirtilmiştir:

(3) 11 inci maddenin birinci fıkrası kapsamında yer alan üretim tesislerine ilişkin başvurular hariç olmak üzere ilgili şebeke işletmecisine ait bir dağıtım transformatörünün AG seviyesinde bir kişiye bir yıl içerisinde tahsis edilebilecek kapasite Ek-3’te yer alan tabloya göre belirlenir.

Ek-3’te belirtilen tablo:

BİR DAĞITIM TRANSFORMATÖRÜNDE AG SEVİYESİNDEN BİR KİŞİYE BİR YIL İÇERİSİNDE TAHSİS EDİLEBİLECEK KAPASİTE

Trafo Gücü (t.g.) (kVA)Bağlanabilir Toplam Kapasite (kWe)Bir kişiye bir yıl içerisinde tahsis edilebilecek kapasite (kWe)
t.g. < 100t.g. x 0,57,5
100 ≤ t.g. ≤ 1000t.g. x 0,5t.g. x 0,1

Örneğin; tüketim tesisiniz AG’den elektrik dağıtım şebekesine bağlı ve bağlı bulunduğunuz transformatörün gücü 400 KVA. Çatınıza kurabileceğiniz güneş enerjisi santralinin maksimum gücü 400 KVA’nın %10’u 40 KW’tır. 40 KW  Bağlantı Anlaşmasına Çağrı Mektubu aldınız ve sonrasında GES’inizin kurulumunu tamamlayıp kabulünü yaptırdınız. Bir sonraki takvim yılı aynı tüketim tesisi için yine 40 KW GES için bağlantı Anlaşmasına Çağrı Mektubu alabilirsiniz. Bağlı bulunduğunuz dağıtım trafosunun %30 una kadar 3 parçada GES kurulumu yapabilirsiniz. 

Bir dağıtım transformatörüne bağlanabilecek toplam lisanssız elektrik üretim tesisinin de bir sınırı vardır. Bu sınır Lisanssız Elektrik yönetmeliği Madde 7 (2) de şu şekilde açıklanmıştır:

(2) AG seviyesinden bağlanacak üretim tesislerinin toplam kapasitesi, bu üretim tesislerinin bağlı olduğu dağıtım transformatörünün ilgili şebeke işletmecisine ait bir transformatör olması halinde transformatör gücünün yüzde ellisini geçemez. Transformatörün başvuru sahibine ait olması durumunda, söz konusu kapasite azami transformatör gücü kadar olur.

Yine 400 KVA gücündeki bir dağıtım trafosunu örnek verirsek, bu trafoya bağlanabilecek maksimum lisanssız elektrik üretim tesis gücü 200 KW olacaktır.

Peki bir OG elektrik abonesi iseniz, yani kendinize ya da şirketinize ait özel bir trafo üzerinden elektrik dağıtım şebekesine bağlanıyorsanız kurabileceğiniz en yüksek güçlü güneş enerjisi santrali ne olur? Bu sorunun gücü bağlantı gücü ya da diğer bir adıyla sözleşme gücüdür.

Sözleşme gücü standart olarak tek terimli tarifelerde trafo gücünün %60 dır. Yani 1000 KVA gücünde bir trafonuz var ise standart olarak 600 KW sözleşme gücünüz vardır ve 600 KW gücünde bir güneş enerjisi santrali kurabilirsiniz.

Trafonuzu değiştirmeden daha yüksek güçlü bir GES sahibi olmak istiyorsanız sözleşme gücünü çift terimli tarifeye geçerek yükseltebilirsiniz. Fakat buradaki dezavantaj; çift terimli tarifede sözleşme gücünüz üzerinden bir güç bedeli elektrik faturalarınıza eklenir. Örneğin 1000 KVA trafonuz var, 900 KW GES kurulumu hedefliyorsunuz, Bağlantı Anlaşmasına Çağrı Mektubu başvurusu yapmadan önce sözleşme gücünüzü çift terimli tarifeye geçerek 900 KW’a çıkarmalısınız.

Çift terimli tarifeye geçmeden sözleşme gücünüzü arttırmak istiyorsanız trafonuzun gücünü yükseltmelisiniz. Aynı örnek üzerinden gidersek 900 KW GES kurulumu için trafo gücünüzü en az 1600 KVA çıkarmalısınız. Bu durumda sözleşme gücünüz 960 kW’a çıkar ve 900 KW GES başvurusu yapabilirsiniz.

Güneş Enerjisi Santrallerinin şebekeye bağlantısı ile ilgili bir diğer önemli husus da Bağlantı Anlaşması sonrası kabule kadar verilen süredir. Bağlantı anlaşması sonrası GES’ler için OG seviyesinden bağlantı ise 2 yıl,  AG seviyesinden ise 1 yıl içinde geçici kabul yapmak gereklidir. Bazen bu geçici kabule hazır gibi yorumlanır, ama yönetmelik bu konuda oldukça net, geçici kabul yapılmalı ve alınan evraklar ilgili kurumlara teslim edilmelidir. Sürenizin dolmasına 15-20 gün kaldı ise geçici kabule hazır almalı ve panik şekilde geçici kabul yapmaya çalışmalıdır.

AG seviyesinde solar enerji bağlantı düzeni
AG seviyesinde GES bağlantı düzeni
OG seviyesinde solar enerji bağlantı düzeni
OG seviyesinde GES bağlantı düzeni

Bu ve benzeri teknik sorunlarla karşılaşmamak için sizi güvenilir bir EPC firması olan Entegro’ya bekleriz. Solar Sistem alanında uzman bakım-onarım, kurulum ve projelendirme ekiplerimizin ortaya koyduğu mühendislik örneklerine göz atmak için buraya tıklayabilirsiniz.